Bedelli Askerlik İçin İşten Ayrılma ve Kıdem Tazminatı

Bedelli Askerlik İçin İşten Ayrılma ve Kıdem Tazminatı

Bedelli askerlik yapmak isteyenlerin işten ayrılması gerekli olduğunda kıdem tazminatı alıp alamayacağı merak edilenler arasında yer alır. İş Hukuku kapsamında işçi ve işvereni ilgilendiren hak ve yükümlülükler  düzenlenir.

Taraflar arasında çalışma barışının sağlanması için İş Hukuku’na ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda işçi ve işveren arasında düzenlenen iş akdine bağlı olarak koşulları sağlayan işçinin kıdem tazminatı alma hakkı da doğar. Kıdem tazminatı alma koşulları ise kanunda açıkça yer verilen bir konudur.

Kıdem Tazminatı Nedir?

Kıdem tazminatı işçilik alacaklarından biridir. İş sözleşmesi kapsamında çalışan işçinin bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalıştığı iş yerinden kendi isteği dışında çıkarılması halinde kıdem tazminatı alma hakkı bulunur.

Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin brüt ücreti ve kıdemi dikkate alınır. Bunun yanı sıra işçinin sigortalı olduğu süre de göz önünde bulundurulmak zorundadır. Hesaplama sırasında işçinin aldığı son ücret dikkate alınmaktadır.

İşçinin çalışma biçimi parça başı, götürü ya da yüzde usulü olduğunda da hesaplama sırasında son bir yıllık sürede ödenmiş olan ücret o sürede kaç gün çalışılmış ise o gün sayısına bölünür. Bu durumda elde edilen sonuç ortalama ücreti verir.

Kıdem tazminatının verilme amacı işçinin sadakatle bir iş yerinde çalışmasının sonucunda ortaya çıkan yıpranma payının giderilmesidir. İşçinin kıdem tazminatı aracılığı ile geleceğinin de güvence altına alınmaya çalışılması İş Hukuku kapsamında düzenlenen bir konudur.

Kıdem tazminatı hizmet sözleşmesi sona erdiğinde bir yıl ve daha fazla süreyle çalışan işçilere ödenir. Hizmet sözleşmesi haksız bir nedene dayanılarak işveren tarafından feshedildiğinde koşullar varsa işçiye kıdem tazminatı ödenir.

1475 sayılı İş Kanunu 14. Maddesi uyarınca iş akdi sonlanan işçi veya yasal mirasçıları kıdem tazminatını alabilir. Kanunda belirtilmiş olan asgari süre dolduğunda ve iş sözleşmesinin kanunda ön görülen sebeplerle sonlanması halinde işçi kıdem tazminatı alabilir.

Kıdem tazminatı dava açma zamanaşımı süresi 5 yıl olurken dava öncesinde arabuluculuk kurumundan yararlanılması zorunlu tutulmaktadır.

01.09.1971 tarihi itibarı ile yürürlüğe giren 1475 sayılı İş Kanunu 10 Haziran 2003 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 4857 sayılı İş Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çalışma yaşamı yeni bir anlayışla yeniden yapılandırılmıştır. İş Kanunu kapsamında işçinin emeğinin korunması amaçlanırken tarafların karşılıklı olarak hakları güvence altına alınmalıdır. Çalışma barışının sağlanması için İş Kanunu’na ihtiyaç duyulur.

Zorunlu Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılma

Muvazzaf askerlik olarak da bilinen zorunlu askerlik, belirli bir yaşa gelmiş olan her erkek Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir görevdir. İşçi muvazzaf askerlik sebebi ile silah altına alınacağı zaman 4857 sayılı İş Kanunu 31. Madde uyarınca hareket edilir.

İşçi zorunlu askerlik sebebi ile işten ayrıldığında kıdem tazminatı da ödenmek zorundadır. İşçiye kıdem tazminatının ödenmemesi durumunda işçinin yasal haklarından yararlanması mümkün olur. Bu durumda işçi öncelikle arabuluculuk kurumuna başvurur. Anlaşmanın sağlanamadığı durumlarda ise kıdem tazminatı davası açarak süreci takip eder.

İşçi işten ayrılıp askerliğini yaptıktan sonra yeniden eski işine dönmek istediğinde işverene yazılı usulde başvuru yapması gerekir. İki ay içinde yapılması gereken bu müracaatın ardından işçi işe alınmadığı takdirde 3 aylık maaşı nispetinde tazminat ödenir.

Bedelli Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılma

Bedelli askerlik yapmak için işten ayrılan işçi çalıştığı yerde bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalışmışsa ve iş sözleşmesini bedelli askerlik için feshetmişse kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi de zorunlu askerlikteki gibi kıdem tazminatını alabilir.

İşçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanması için İş Kanununda belirtilen koşulları sağlamış olması gerekirken iş yerinde en az bir yıldır çalışıyor olması bu şartlardan biridir.

Bunun yanı sıra son dönemdeki verilmiş olan yargı kararları incelendiğinde işçi bedelli askerlik sebebi ile ücretsiz izin kullandığı takdirde kıdem tazminatına hak kazanamamaktadır.

7146 sayılı Askerlik Kanunu’nun yanı sıra diğer bazı kanunlar ve 663 sayılı kanun hükmünde kararnamede değişiklik yapılmasına dair kanun aracılığı ile yapılan düzenleme uyarınca 1111 sayılı Askerlik Kanunu’na geçici 55. Madde eklenmiştir.

Bu kapsamda işçi, temel askerlik eğitimi devam ederken ücretsiz izinli sayılmaktadır. İşçi bedelli askerlik nedeni ile iş sözleşmesini feshederse kendisine kıdem tazminatı ödenir. Düzenleme işçiye iki seçenek sunmaktadır. İşçi iş sözleşmesini askıya alabileceği gibi iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı alma hakkını da kullanabilmektedir.

Askerlik Dönüşü İşçinin Aynı İşe Başlaması

İşçi askeri görevi sebebi ile işten ayrıldığında ve bu görevi sona erdiği takdirde iki ay içinde işe girmek istediğini işverene yazılı olarak iletir. İşveren işçiyi aynı işe ya da benzeri işlerde boş pozisyon varsa oraya almak zorundadır.

Aranan şartların varlığına rağmen işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünden kaçındığı takdirde işe girme talebinde bulunan eski işçiye 3 aylık tazminat ödemekle yükümlü olur. Her tür askerlik görevini yerine getiren işçiler bu haktan yararlanabilmektedir.

İşçi askerlik görevini tamamladıktan sonra işe alınmadığı takdirde işe iade davası açma hakkı bulunmamaktadır. İş Kanunu 18. Madde ve devamındaki maddeler uyarınca aynı zamanda da yüksek mahkeme kararlarına göz atıldığında işçinin işe iade davası açamadığı ve iş güvencesinden yararlanamadığı anlaşılmaktadır. Bunun sebebi ise iş sözleşmesinin askerlik sebebi ile sonlandırılmış olmasıdır.

Bedelli Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılan İşçi Hakları

7146 sayılı Bedelli Askerlik Kanunu uyarınca 2018 yılında bedelli askerlik hükümlerinden yararlanan başvuru sahiplerinin temel askerlik eğitimleri süresi içinde çalıştıkları iş yerlerinde ücretsiz izinli sayılacakları hükmü kabul edilmiştir.

Bu hüküm kapsamında kanundan kaynaklanan askıda kalma durumu ortaya çıkarken işçi iş görme borcu yönünden işveren de ücret ödeme borcu açısından askıda kalma durumu ile karşılaşır.

26.06.2019 tarihinde 7179 sayılı kanunun 9. Maddesi uyarınca bedelli askerlik kanununda yapılan güncellemeler söz konusu olmuştur. Temel askerlik süresinin bir ay olarak belirlendiği bu yeni düzenleme uyarınca da bedelli askerlik ücretini peşin ödeyen ve bir aylık süreyle askerlik hizmetini yerine getirenler askerlik görevini yapmış sayılacaktır.

Yeni düzenleme kapsamında da askerlik görevini bedelli olarak yapanlar için izinli sayılacaklarına yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Yeni düzenleme uyarınca işçinin bedelli askerlik görevini yerine getirmek için işten ayrılması durumunda kıdem tazminatı alma hakkı kazanacağı yönündeki görüş öne çıkar.

Eski İş Kanunu 1475 sayılıdır. Bu kanunun 14. Maddesi ise halen yürürlüktedir. Bu maddeye göre muvazzaf askerlik hizmeti sebebi ile iş sözleşmesini fesheden işçi kıdem tazminatı alır. Fiilen askerlik hizmeti yapmayan işçiler kıdem tazminatı alamazken bedelli askerlik yapan işçi için de kıdem tazminatı hakkı söz konusu olmaktadır.

Bedelli askerlik dolayısıyla başta kıdem tazminatı olmak üzere işçilik haklarında herhangi bir kayıp yaşanmaması için iş avukatı yardımıyla hareket etmek faydalı olacaktır. Ayrıca Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin bedelli askerlik ve kıdem tazminatına ilişkin vermiş olduğu 05.11.2015 tarihli kararı şu şekildedir:

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 05/11/2015 gününde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

Davacı işçinin 31.05.2012 tarihinde davalı işyerine verdiği dilekçe ile muvazzaf askerlik vazifesi nedeniyle istifa ettiği ve 4857 sayılı yasanın 120nci maddesi ile halen yürürlükte bulunan 1475 sayılı Yasanın 14/1-3 maddesine dayanarak kıdem tazminatı talep ettiği anlaşılmaktadır. 

Davacının istifadan 4 gün sonra 04.06.2012 tarihinde bedelli askerlik başvurusunda bulunduğu ve askerliğini bedelli yaptığı, bir gün dahi silah altına alınmadığı da sabittir. 

1475 sayılı Yasanın 14/1-3 maddesiyle tanınan hakkın fiilen askerlik yapmak için mecburen işyerinden ayrılmak zorunda olanlara yönelik olması karşısında askerlik yükümlülüğünü yerine getirmek yerine bedelini ödeyerek bu yükümlülükten kurtulan işçi 1475 sayılı Yasanın 14/1-3 maddesinde tanınan haktan yararlanamaz. 

Bu itibarla kıdem tazminatı talebinin reddi yerine kabulü doğru olmamıştır. Şeklindeki kanaatim nedeniyle aksi yöndeki sayın çoğunluk görüşüne katılamıyorum.

Sıkça Sorulan Sorular

Bedelli Askerlikte Kıdem Tazminatı Ödenir mi?

Bedelli askerlik yapmak için sözleşmesini fesheden işçiye bir yıl ve daha uzun süreli olarak aynı iş yerinde çalışıyor olması durumunda kıdem tazminatı ödenir. İşçinin ücretsiz izin kullanması halinde ise kıdem tazminatı ödenmemektedir.

Kıdem Tazminatı Nedir?

İşçinin özveriyle çalışmasına bağlı olarak ortaya çıkan yıpranma payının telafi edilmesi için İş Kanunu uyarınca belirlenmiş olan işçi alacaklarından biri de kıdem tazminatıdır. Bu tazminat kanunda öngörülen koşullar sağlandığında alınabilir. İşçinin işyerinde bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalışması halinde ve koşullar sağlanmışsa kıdem tazminatı alınabilmektedir.