Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Nedir?

Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Nedir?

Koşullu salıverilme (şartlı tahliye), 5275 sayılı yürürlükteki Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Koşullu Salıverilme” başlıklı 107’inci ve 108’inci maddelerinde düzenlenmiştir. Koşullu salıverilme, diğer bir ifadeyle şartlı tahliyeye ilişkin merak konusu hususları izah ettiğimiz içeriğimizin, ziyaretçilerimizce dikkatle incelenmesini tavsiye etmekteyiz.

Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Nedir?

Koşullu salıverilme kurumundan yararlanan ve hapis cezasını cezaevi dışında şartlı olarak infaz edecek olan hükümlünün, bihakkın tahliye tarihine değin yeni bir suç işlememesi ve yükümlülüklerine aykırı davranmaması gerekir. Şayet, yükümlülüklerine aykırı davranır veya bir yeni suç işlerse, hakkında verilen “koşullu salıverilme kararı” geri alınır ve kalan cezasını cezaevinde infaz etmek durumunda kalır.

Bihakkın tahliye tarihi Kişi hakkında hükmedilen cezanın toplam süresidir. Örneğin, işlediği bir suç sebebiyle hakkında 10 yıl hapis cezası verilen hükümlünün, bihakkın tahliye tarihini hesaplayalım. Bu kişi hakkında verilen mahkumiyet hükmünün infazına 1.1.2023 tarihinde başlanmış olsun. Kişi, cezasının 4 yılını cezaevinde, 1 yılını denetimli serbestlik altında, kalan 5 yılını ise koşullu salıverilme hükümleri altına herhangi bir yükümlülük altında bulunmadan geçirmiş olsun. Bu durumda, hükümlünün bihakkın tahliye tarihi 1.1.2033 olacaktır.

Hükümlünün, koşullu salıverilmeden yararlanılabilmesi için aranan şartları sağlaması halinde şartlı tahliyeden faydalanabilir. Ancak, şartları yerine getirmeyen hükümlüler mahkum oldukları hapis cezasının tamamını ceza infaz kurumunda infaz etmek durumundadır. Koşullu salıverilme, hükümlü açısından bir hak değil, infaz rejimidir. Bu bakımdan, yasada belirtilen şartları karşılayan hükümlü hakkında, hükümlü talep etmesi dahi şartlı tahliye kararı verilebilir.

Dikkat! Şartlı tahliye (koşullu salıverilme), yalnızca hapis cezaları hakkında uygulanabilir. Adli para cezaları bakımından ise 01/03/2008 tarihinden sonra işlenen suçlar sebebiyle hükmedilen adli para cezalarının infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Fakat, söz konusu tarihten sonra işlenen suçlar sebebiyle hükmolunan adli para cezalarının infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanabilir.

  • Kural gereği hükümlü, koşullu salıverilme (şartlı tahliye) tarihinden belirli bir süre önce denetimli serbestlik kapsamında tahliye edilir.

Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Şartları Nelerdir?

Koşullu salıverilme (şartlı tahliye) müessesesinden yararlanmak isteyen hükümlüler, kanunda düzenlenen şartları karşılıyor olmalıdır. Hapis cezasının infazı sırasında belirli şartları yerine getirmeyen hükümlüler, koşullu salıverilme (şartlı tahliye) kurumundan faydalanamaz. O halde, koşullu salıverilme kurumundan yararlanmak için karşılanması gereken şartları sıralayalım:

  1. Hükümlü, hakkında hükmedilen hapis cezasının belirli bir bölümünü cezaevinde infaz etmelidir.
  2. Hükümlü, ceza infaz kurumunda (cezaevi) “iyi halli” olmalıdır.
  3. Hükümlü hakkında, koşullu salıverilmesi yönünde mahkeme kararı verilmelidir.

Sıralanan şartları karşılayan hükümlüler, koşullu salıverilme kurumundan yararlanabilir. Şimdi, söz konusu şartları ayrı ayrı inceleyelim. Ayrıca, özellikle belirtmekte fayda var ki, koşullu salıverilme kurumuna ilişkin hukuki iş ve işlemlerde, deneyimli ve yetkin bir ceza avukatından yardım almak son derece yararlı olacaktır.

Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Şartları

Cezanın Bir Kısmının Cezaevinde İnfaz Edilmesi

Cezanın bir kısmının cezaevinde infaz edilmesi şartı, 5275 sayılı Kanun’un 107’inci maddesinin 2’inci fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre, şartlı tahliyeden yararlanılabilmesi için, hükümlünün, hakkında hükmedilen hapis cezasının belirli bir kısmını cezaevinde infaz etmiş olması gerekir. Cezaevinde infaz edilmesi gereken süre ise mahkum olunan hapis cezasının niteliğine ve miktarına şu şekilde hesaplanır:

  • Genel İnfaz Oranı (1/2)

Hapis cezalarında uygulanacak genel infaz oranı “1/2”dir. Yani, hakkında süreli hapis cezasına hükmedilmiş hükümlü, cezasının 1/2’sini (yarısını) cezaevinde infaz ettikten sonra şartlı tahliyeden faydalanabilir. Mesela, hırsızlık suçu sebebiyle 5 yıl hapis cezasına çarptırılan hükümlü, hapis cezasının 1/2’si olan 2,5 yılını cezaevinde çektikten sonra şartlı tahliyeden yararlanabilir.

Hükümlü hakkında hükmedilen birden fazla süreli hapis cezası mevcutsa, süreli hapis cezasının miktarı ne olursa olsun cezaevinde geçirilecek azami süre 28 yıldır. Yani, aynı kişi hakkında, faili olduğu farklı suçlar sebebiyle birden fazla “süreli hapis cezasına” hükmedildiği takdirde, hapis cezalarının toplam miktarı ne olursa olsun cezaevinde geçirilecek sürenin 28 yılı geçmesi mümkün değildir.

  • İstisnai Suçlarda İnfaz Oranı (2/3)

Genel infaz oranının (1/2) uygulanamayacağı suçlara “istisnai suçlar” denir. İstisnai suçlar için uygulanacak infaz oranı ise 2/3’tür. 5275 sayılı Kanun’un 107’inci maddesinin 2’inci fıkrasına göre, 2/3 infaz oranının uygulanacağı istisnai suçlar şunlardır:

  • Kasten öldürme suçları sebebiyle süreli hapis cezasına mahkum edilenler | TCK md.81 – 82 – 83,
  • Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan dolayı süreli hapis cezasına mahkum olanlar | TCK md.87/2 – d,
  • İşkence suçu nedeniyle süreli hapis cezasına mahkum edilenler | TCK md.94 – 95,
  • Eziyet suçundan ötürü süreli hapis cezasına mahkum olanlar | TCK md.96,
  • Cinsel saldırı (TCK md.102/1, maddenin ikinci fıkrası hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK md.104, maddenin ikinci ve üçüncü fıkrası hariç) ve cinsel taciz (TCK md.105) suçları sebebiyle süreli hapis cezasına mahkum edilenler,
  • Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar nedeniyle hapis cezasına mahkum olan çocuklar | TCK md.102 – 103 – 104 – 105,
  • Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlardan ötürü süreli hapis cezasına mahkum edilenler | TCK md.132 – 133 – 134 – 135 – 136 – 137 – 138,
  • Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan dolayı hapis cezasına mahkum olan çocuklar | TCK md.188,
  • Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları sebebiyle süreli hapis cezasına mahkum edilenler | TCK md.326 ila 339.

Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında giren suçlar sebebiyle mahkum edilen çocuklar ile Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu kapsamında giren suçlar dolayısıyla mahkum edilenler hakkında şartlı tahliye oranı 2/3’tür.

Süreli hapis cezalarına mahkumiyet halinde uygulanacak “genel infaz oranı” ve “istisnai suçlarda infaz oranı” konularını izah ettik. Şimdi, hakkında müebbet hapse veya ağırlaştırılmış müebbet hapse hükmedilen hükümlülerin, hapis cezalarının infazını inceleyelim:

  • Hakkında, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilenler 30 yılını,
  • Hakkında, birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına hükmedilenler 36 yılını,
  • Hakkında, bir kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ve süreli hapis cezasına hükmedilenler en fazla 36 yılını,
  • Hakkında, müebbet hapis cezasına hükmedilenler 24 yılını,
  • Hakkında, birden fazla müebbet hapis cezasına hükmedilenler 30 yılını,
  • Hakkında, bir kez müebbet hapis cezası ve süreli hapis cezasına hükmedilenler en fazla 30 yılını,

Cezaevinde geçirdikleri takdirde koşullu salıverilirler.

Önemli Şartlı tahliye (koşullu salıverilme) süresi, hükümlünün 15 yaşından küçük olması halinde farklı bir şekilde hesaplanır. Şöyle ki, hükümlü 15 yaşını tamamlayana kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her bir gün “iki” gün olarak değerlendirilir. Ayrıca, 30/03/2020 tarihine kadar işlenen suçlarda şartlı tahliye süresi hesaplanırken, hükümlünün 15 yaşını tamamlayana kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her bir gün “üç” gün; 18 yaşını tamamlayana kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her bir gün “iki” gün olarak kabul edilir.

Suç örgütü suçlarından dolayı hüküm giymiş kişiler için koşullu salıverilme (şartlı tahliye) süresi ise 2/3 oranı üzerinden hesaplanır. Buna göre, TCK md.220’de düzenlenen suçlar sebebiyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum edilenler 36 yılını; müebbet hapis cezasına mahkum edilenler 30 yılı; süreli hapis cezasına mahkum edilenler ise cezalarının 2/3’ünü ceza infaz kurumunda geçirdikleri takdirde, şartlı tahliyeden faydalanabilirler. Fakat, söz konusu süreler;

  • Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkumiyet durumunda 40 yıl,
  • Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkumiyet durumunda 34 yıl,
  • Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyet durumunda azami 40 yıl,
  • Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyet durumunda azami 34 yıl,
  • Birden fazla süreli hapis cezasına mahkumiyet durumunda azami 32 yıl

Olarak değerlendirilir.

  • İnfaz Oranı 3/4 Olan Suçlar

Aşağıda sıralanan suçlarda infaz oranı 3/4’tür:

  • Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar | TCK md.102/2, 103, 104/2 – 3,
  • Uyuşturucu madde ticareti suçu | TCK md.188,
  • 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar,

İçin 3/4 infaz oranı uygulanır.

  • Tekerrür Halinde Koşullu Salıverilme

Tekerrür durumunda koşullu salıverilme kurumunda yararlanılabilmesi için, aşağıda da sıralandığı üzere belirli sürelerin ceza infaz kurumunda geçirilmesi gerekir:

  • Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının 39 yılının,
  • Müebbet hapis cezasının 33 yılının,
  • Süreli hapis cezasının 2/3’ünün,

Cezaevinde iyi halli olarak geçirilmesi halinde, şartlı tahliyeden faydalanılabilir.

  • Çocuk Hükümlülerde Belirli Suçlara Dair İnfaz Oranı (2/3)

Belirli suçlarda, suçun failinin çocuk olması halinde yetişkinlerden farklı bir infaz oranı öngörülmüştür. Çocuklar bakımından 2/3 infaz oranı uygulanan suçlar şunlardır:

  • Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar | TCK md.102, 103, 104, 105,
  • Uyuşturucu ticareti suçları | TCK md.188,
  • 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar,
  • Suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek ve örgüt faaliyet çerçevesinde suç işlemek.

Şartlı tahliye süresi hesabında, hükümlü 15 yaşını tamamlayana kadar infaz süresinde geçirilen her bir gün “iki” gün şeklinde değerlendirilir. 30/03/2020 tarihine değin işlenen suçlar acısından, tabi olunan infaz rejimine göre belirlenen şartlı tahliye süresi hesaplanırken, hükümlünün 15 yaşını tamamlayana kadar infaz kurumunda geçirdiği her bir gün “üç” gün; 18 yaşını tamamlayana kadar infaz kurumunda geçirdiği her bir gün “iki” gün şeklinde kabul edilir.

Hükümlünün İyi Halli Olması

Koşullu salıverilme (şartlı tahliye) şartlarından ikincisi, hükümlünün “iyi halli” olmasıdır. İyi halli olmaktan kasıt, hükümlünün;

  • Ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği için belirlenmiş kurallara riayet edip etmediği,
  • Haklarını iyi niyet çerçevesinde kullanıp kullanmadığı,
  • Yükümlülüklerine eksiksiz yerine getirip getirmediği,
  • Uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı,
  • Yeniden suç işleme ve mağdura veya bir başkasına zarar verme riskinin olup olmadığı,

Değerlendirmelerinin yanı sıra; katıldığı eğitim – öğretim ve iyileştirme programları ile kültür ve sanat programları, sosyal ve sportif faaliyetler, kitap okuma alışkanlığı, aldığı sertifikalar, diğer hükümlü ve tutukluklar ile iletişimi, cezaevi görevlileri ile ilişkileri, suçundan dolayı duyduğu pişmanlık, ceza infaz kurumu kurallarına uyumu ve disiplin cezaları gibi hususları gösteren değerlendirmedir.

Mahkeme Tarafından Koşullu Salıverilme Kararı Verilmesi

Koşullu salıverilmenin (şartlı tahliye) son şartı ise bu yönde verilmiş bir mahkeme kararı bulunmasıdır. Bir başka deyişle, koşullu salıverilme, yalnızca mahkeme kararıyla mümkündür. İşbu karar, görev – yetki sahibi mahkemece verilmiş olmalıdır. Şartlı tahliye kararı vermeye yetkili ve görevli mahkeme ise infaz işlemlerinin yapıldığı yer İnfaz Hakimliğidir.

Denetimli Serbestlik ve Şartlı Tahliye Farkı

Denetimli serbestlik ile şartlı tahliye (koşullu salıverilme) birbiri ile sıkça karıştırılan ve fakat birbirinden farklı iki ceza hukuku kurumudur. Denetimli serbestlik, hükümlünün ilk cezasının ayrılmaz bir parçasıyken şartlı tahliye çok sonra söz konusu olur ve hükümlünün ceza infaz kurumundan daha erken salıverilmesine imkan sunar. Denetimli serbestlik kararı hakim tarafından duruşma esnasında verilir.

Hapis cezası yerine yahut hapis cezası ile verilebilen denetimli serbestlikle şartlı tahliye farklı hukuki müesseselerdir. Şartlı tahliye, belirli bir süre ceza infaz kurumunda bulunan hükümlünün cezaevinden daha erken çıkmasına olanak tanır. Hükümlü hakkında şartlı tahliye kararı verilebilmesi içinse kanunda öngörülen şartların karşılanması gerekir. 

Sıkça Sorulan Sorular

Koşullu Salıverilme Nedir?

Hakkında hapis cezasına hükmolunan kişi, ceza infaz kurumunda geçirdiği süre boyunca iyi halli olduğu ve topluma uyum sağlayacağı yönünde kanaat oluştuğu takdirde, cezasının kalan miktarını cezaevi dışında geçirmesine “koşullu salıverilme” denir.

Şartlı Tahliye Nedir?

Hapis cezasına hükmolunan kişi, ceza infaz kurumunda “iyi halli” olur ve topluma adapte olacağı ve uyum sağlayacağı yönünde kanaat uyandırırsa, cezasının kalan kısmını cezaevi dışında infaz edebilir. Kanunda öngörülen şartların da karşılanmasıyla birlikte buna imkan tanıyan infaz kurumuna “şartlı tahliye” denir.

Bihakkın Tahliye Nedir?

Bihakkın tahliye, cezanın infazının başladığı tarihten itibaren süre kapsamında, hükümlünün ceza infaz kurumunda veya koşullu salıverildiği zaman tamamlayacağı süreyi ifade eder.

Hak Ederek Tahliye Nedir?

Kişinin almış olduğu tüm cezalardan gözaltı ve/veya tutuklulukta geçirdiği süreler indirildikten sonra bulunan tahliye tarihine hak ederek tahliye tarihi denir.

Hak Ederek Tahliye Tarihi Nedir?

Hak ederek tahliye tarihi, ilgili hakkında hükmedilmiş cezaların tamamı üzerinden, hükümlünün gözaltı ve/veya tutukluluk süreleri indirilerek bulunur.