Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçu

Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçu

Çocuğun soybağını değiştirme suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 231. maddesinde “Bir çocuğun soybağını değiştiren veya gizleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, sağlık kurumundaki bir çocuğun başka bir çocukla karışmasına neden olan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” şeklinde hüküm altına alınmıştır. Çocuğun soybağını değiştirme suçu, TCK’da “Aile Düzenine Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir.

Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçunun Cezası

Çocuğun soybağını değiştirmek veya gizlemek, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Suçun düzenleme altına alındığı 5237 sayılı Kanun’un 231. maddesinin 2. fıkrasına göre; “Özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, sağlık kurumundaki bir çocuğun başka bir çocukla karışmasına neden olan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçu | 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu m.231

Adli Para Cezası

Hükmedilen hapis cezasının 1 yıl ya da daha az olması halinde, hapis cezası Adli Para Cezasına çevrilebilir.

Erteleme

Hükmolunan hapis cezasının 2 yıl ya da daha az olması halinde mümkündür.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

Hükmolunan hapis cezasının 2 yıl ya da daha az olması halinde mümkündür.

Şikayet Süresi

Şikayete tabi değildir. Şikayet süresi yoktur.

Dava Zamanaşımı Süresi

Olağan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.

Uzlaşma

Uzlaşma yoluna gidilemez.

Görevli Mahkeme

Asliye Hukuk Mahkemesi.

Adli Para Cezası, Erteleme ve HAGB

Hukuk düzeni, kanunlarda düzenlenen suçlara karşılık hapis veya adli para cezası yaptırımları öngörmüştür. Fail hakkında hükmedilen hapis cezası, yine kanunda düzenlenen belirli koşulların karşılanması durumunda seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Adli para cezasına ilişkin hükümler, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 52. maddesinde düzenlenmiştir. İşbu maddede ifade edilen şartların karşılanması halinde, fail hakkında adli para cezasına hükmedilebilir. TCK m.52:

“Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.”

Şu halde, çocuğun soybağını değiştirme suçunu işleyen sanık hakkında hükmolunan hapis cezasının bir yıl ya da daha az olmasına halinde, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Ceza yargılama neticesinde sanığa iki yıl yahut iki yıldan daha az süre ile hapis ya da adli para cezası verilmesi halinde, yine kanunun öngördüğü koşulların mevcut olması durumunda ceza kararı hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilir.

Çocuğun soybağını değiştirme suçundan ötürü sanığa hükmolunan hapis cezası kararı hakkında HAGB kararı verilebilmesi için; hükmedilen hapis cezasının iki yıl ya da daha az olması gerekir. Erteleme kurumu ise, belirlenen cezanın cezaevinde infaz edilmesinden şartlı vazgeçilmesidir. İşbu suç sebebiyle sanığa hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi için; yine HAGB kararında olduğu gibi hapis cezasının iki yıl ya da daha az olması gerekir.

Suçun Şikayet Süresi ve Zamanaşımı

Suçlar; takibi açısından, şikayete tabi suçlar ve şikayete tabi olmayan suçlar olmak üzere iki başlıkta incelenir. Çocuğun soybağını değiştirme suçunun takibi için şikayet aranmaz; bu nedenle suç, savcılık tarafından re’ sen soruşturmaya konu edilir. Suçun takibi için şikayetin aranmaması, bu suça dair şikayet süresinin de olmaması sonucunu doğurur. Şikayet ve şikayet süresi söz konusu olmadığı için, şikayetten vazgeçilmesi halinde ceza davası düşmeyecektir.

Suç işlendiği andan itibaren belirli bir süre geçer ve bu süre içinde suça ilişkin dava açılmaz ya da açılan dava yasal süresi içinde sonuçlanmazsa, dava zamanaşımı nedeniyle ceza davasının düşmesi sonucu doğar. Çocuğun soybağını değiştirme suçunda olağan dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Suç, dava zamanaşımı süresine dahilinde her zaman soruşturulabilir. Dava zamanaşımı süresi geçtikten sonra çocuğun soybağını değiştirme suçu hakkında soruşturma yapılamaz.

Uzlaşma ve Görevli Mahkeme

Ceza hukukunda uzlaşma prosedürü; suç isnat edilen kişi ile aynı suçun mağduru arasında bir uzlaştırmacı aracılığıyla iletişim kurularak uzlaşma sağlanmasıdır. Çocuğun soybağını değiştirme suçu, ceza hukukunda uzlaşma prosedürünün uygulanabileceği suçlar arasında yer almaz. İşbu suç sebebiyle yargılama yapma görevi ise Asliye Ceza Mahkemesine aittir.

Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçunun Unsurları

Çocuğun soybağını değiştirmek veya gizlemek, suçun düzenlendiği madde gerekçesinde suç olarak tanımlanmıştır. Şu halde, çocuğun soybağınına dair bilgileri yetkili mercilerle paylaşmamak veya soybağına ilişkin yanlış bilgiler vermek, TCK m.231’de düzenleme alanı bulan çocuğun soybağını değiştirme suçuna sebebiyet verir. Türk hukuk düzeninde kişilerin aileleri ile ilişkileri; doğum, evlat edinme, tanıma veya babalığa hükmedilmesiyle tesis edilir.

Kişinin aile ilişkisinin doğum yoluyla oluşmasına TCK m.231’te düzenlenen şekilde müdahale edilerek değiştirilmesi, işbu madde dahilinde suç teşkil eder. Çocuğun soybağını değiştirme suçundan söz edilebilmesi için failde “soybağını değiştirme” veya “soybağını gizleme” kastının varlığı aranır. Madde 231’in 2. fıkrasında ise, m.231’in 1. fıkrasında ifade edilen fiillerin taksirle işlenmesi ve taksirle işlenmesi halinde faile hükmedilecek ceza düzenlenmiştir.

Aile toplumun, soybağı ise ailenin temelidir. Ferdi ve toplumsal ilişkiler açısından, soybağının doğru şekilde belirlenmesi önemlidir. Zira, birçok hukuki işlem de (miras, nafaka, ceza sorumluluğu, nafaka, velayet vs.) soybağı üzerinden hareket edildiği için, yanlış belirlenmiş bir soybağı nedeniyle ağır hukuki sorunlarla karşılaşılması kuvvetle muhtemeldir. Nitekim kanun koyucu, soybağının değiştirilmesini suç olarak düzenlemiş ve ceza yaptırımı öngörmüştür.

Suç, çocuğun anne ve babası dahil olmak üzere herkesçe işlenebilir. Fakat soybağının taksirle değiştirilmesi suçu, faili açısından özgü bir suçtur. Soybağın taksirle değiştirilmesi suçunun faili ancak bir sağlık kurumunda çalışan görevli personel olabilir. Çocuğun soybağını değiştirme suçunun mağduru, soybağı değiştirilen veya gizlenen çocuktur. TCK m.231’de hüküm altına alınan suçun mağduru; sağ doğmuş ve kişisel durumu hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan, soybağı değiştirilebilecek bir çocuk olmalıdır.

5237 sayılı Kanunda düzenleme alanı bulan bu suçun konusu soybağıdır. 4721 sayılı Kanunun 282. maddesinde ise; “Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur.” düzenlemesine yer verilmiştir. Çocuğun soybağını değiştirme suçunun konusu olan soybağı, doğumla meydana gelen, bir diğer ifadeyle kan bağına dayanan soybağıdır.

Soybağının kan bağına dayanması, yani doğumla meydana gelmesinde doğrumun evlilik içi veya evlilik dışı olması, suçun tamamlanması açısından önem taşımaz. Nitekim kanun koyucu, kişilerin aile ilişkilerinin evlat edinme, tanıma, doğum veya babalığa hükmedilmesi yolları ile hukuken tesis edildiğini düzenlendikten sonra, doğum yoluyla tesis edilen ilişkinin TCK m.231’de ifade edilen şekillerde değiştirilmesini suç olarak düzenlenmiş ve ceza yaptırımına bağlanmıştır.

TCK m.231’in birinci fıkrasında ifade edilen suç, seçimlik hareketlerle (soybağın değiştirilmesi veya gizlenmesi) işlenebilen bir suçtur. İşbu madde metni, soybağı değiştirilmesi veya gizlenmesinin ne tür hareketlerle işlenebileceğini ifade etmemiş; ancak, madde gerekçesinde değiştirme veya gizleme hareketinin, yetkili mercilerle gereken bilgileri paylaşmamak yahut yanlış bilgiler paylaşmak şeklinde olacağı ifade edilmiştir. Şu halde, soybağını değiştirmeye veya gizlemeye elverişli her türlü hareketle m.231’de düzenlenen suç işlenebilir.

Çocuğun soybağını değiştirmekten kasıt, ancak hukuk düzeninde gözüken resmi soybağının değiştirilmesidir. Nitekim, çocuğun soybağını gerçekten değiştirmek mümkün değildir. Zira, çocuğun biyolojik anne ve babası belirlidir ve bunlar daha sonra değiştirilemez. Bu itibarla, soybağını değiştirmek için yetkili mercilere yanlış bilgi verilmesi gerekir. Suç, bir çocuğun yerine bir başkasının konulması suretiyle soybağının resmi tespitini tehlikeye düşüren, aldatıcı nitelikli başkaca hareketlerle de işlenebilir.

TCK m.231 suçunu oluşturan bir diğer seçimlik hareket, soybağının gizlenmesidir. Bir çocuğun gerçek soybağının ortaya çıkmasını esaslı biçimde zorlaştıran bir duruma sebebiyet vermek ya da engellemek, soybağının gizlenmesi suçuna neden olur. Soybağının gizlenmesinde, soybağının değiştirilmesinden farklı olarak mutlaka bir aldatmanın varlığı şart değildir. 5237 sayılı Kanunun 231.maddesinde düzenlenen suç hakkında Yargıtay 11. Ceza Dairesi – Karar : 2018/846 şu şekildedir:

“Sanıklardan … ve …’nin gayri resmi birlikteliklerinden doğan mağdur bebeği istemediklerinden dolayı aralarında anlaşarak şüpheli …’a verip nesebi belli olan bebek mağdurun nesebinin karıştırılması amacıyla sanki terk edilmişken bulunmuş bir bebek gibi getirerek polis merkezine teslim etmesini sağladıkları ve 14.04.2006 tarihli isimlendirme tutanağıyla mağdur çocuğun isimlendirilmesinin yapıldığı somut olayda; sanıkların eylemlerinin, 5237 sayılı TCK’nın 231/1. maddesinde düzenlenen “çocuğun soybağını değiştirme” suçunu oluşturacağı gözetilmeden, suç vasfında hataya düşülerek eylemlerinin TCK’nın 231/2. maddesinde düzenlenen “sağlık kurumundaki bir çocuğun başka bir çocukla karıştırılması” olarak kabulü ile yazılı şekilde hükümler kurulması, bozma nedenidir.”

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğun soybağını değiştirme suçunun cezası TCK m.231’de “Bir çocuğun soybağını değiştiren veya gizleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” şeklinde düzenlenmiştir.
Çocuğun soybağını yalnızca değiştirmek değil, 5237 sayılı Kanun m.231 uyarınca gizlemek de suçtur ve hapis cezası yaptırımına bağlanmıştır.
Çocuğun soybağını değiştirme suçunda 8 yıllık olağan dava zamanaşımı süresi düzenlenmiştir. Suç, bu süre içinde her zaman soruşturulabilir.